حارث محاسبى ( م 243 ) در كتاب فهم القرآن مىنويسد : « كتابت قرآن [ در عصر شيخين ] چيز تازه‌اى نبود چون پيامبر امر به كتابت آن كرده بود ، لكن چون در ميان رقعه‌ها و استخوان‌هاى شتر و چوب‌هاى پهن نخل پراكنده بود ، صديق امر كرد كه از جايى به جاى ديگر استنساخ شود و در كنار هم قرار گيرد . در حقيقت قرآن به مانند اوراقى بودند كه در خانه پيامبر يافت شده بودند و ابو بكر آن‌ها را گردآورى كرد و بهم دوخت ، تا چيزى از دست نرود . » « 1 » همچنين وى دربارهء كار عثمان مىگويد : « مشهور در ميان مردم است كه گردآورندهء قرآن عثمان بود ، در حالى كه چنين نبود ، كار عثمان وادار كردن مردم به قرائت واحد بود با توافقى كه با مهاجرين و انصار پيدا كرد . » « 2 » ابن وهب از مالك بن انس ( م 179 ه ) امام مالكيه نقل مىكند كه مىگفت : قرآن بنابر آن چه از پيامبر شنيده مىشد تأليف يافت . « 3 » احمد بن حسين بيهقى ( م 458 ه ) در مدخل سنن كبرى و دلائل النبوة يكى از كسانى است كه ميان تأليف و جمع قرآن فرق گذاشته است . وى پس از نقل كلام زيد بن ثابت كه مىگفت : « كنّا عند رسول اللّه نؤلّف القرآن من الرقاع » مىگويد : « محتمل است كه مراد از تأليف در عصر نبوى ، گردآورى آيات نازل شده باشد كه به طور پراكنده قرار گرفته و جمع كردن آن با دستور نبى باشد . « 4 »

--> ( 1 ) - همان مدرك / 208 . ( 2 ) همان مدرك / 207 . ( 3 ) همان مدرك / 211 . ( 4 ) همان مدرك و برهان زركشى ، ج 1 / 329 .